List do Kolosan został napisany do ludzi, którym groziło bardzo niebezpieczne zwiedzenie. Nikt nie mówił im prawdopodobnie: odrzućcie Jezusa. Problem był bardziej subtelny. Mówiono raczej: Chrystus jest ważny, ale sam Chrystus nie wystarczy. Potrzebujecie jeszcze czegoś więcej. Dodatkowej wiedzy, szczególnych praktyk, duchowych doświadczeń, pośredników, ascetyzmu czy kolejnych stopni wtajemniczenia.

Cała odpowiedź Pawła sprowadza się do jednej prawdy: Chrystus wystarczy. Nie jest pierwszym stopniem prowadzącym do duchowej pełni. On sam jest Pełnią. Człowiek, który przez wiarę przyjął Chrystusa, nie musi później szukać wyższego poziomu chrześcijaństwa. Ma coraz głębiej poznawać Tego, którego już otrzymał.

Wprowadzenie do Listu do Kolosan

Autorem Listu jest apostoł Paweł. Już w pierwszym wersecie obok niego pojawia się Tymoteusz: Paweł, z woli Bożej apostoł Chrystusa Jezusa, i Tymoteusz, brat (Kol 1:1). Paweł jest autorem i to jego apostolski autorytet stoi za Listem, ale Tymoteusz występuje jako współnadawca i jeden z jego najbliższych współpracowników. Nie wiemy, czy to właśnie Tymoteusz fizycznie zapisywał słowa Pawła. Kol 4:18 pokazuje tylko, że końcowe pozdrowienie Paweł dopisał własnoręcznie.

List najprawdopodobniej powstał około 60–62 r. podczas pierwszego uwięzienia Pawła w Rzymie. Zanim tam trafił, przez około dwa lata pozostawał pod strażą w Cezarei, gdzie jego sprawą zajmowali się rzymscy namiestnicy Feliks i Festus. Paweł, będąc od urodzenia obywatelem rzymskim, odwołał się do Cezara i dlatego został przewieziony do Rzymu. Tam jego sytuacja była stosunkowo łagodna. Mieszkał w wynajętym domu, pozostawał pod strażą, ale mógł przyjmować ludzi i nauczać. Dzieje Apostolskie kończą się właśnie takim obrazem Pawła (Dz 28:30-31).

Prawdopodobnie po tym procesie został zwolniony i jeszcze przez pewien czas prowadził działalność misyjną. Późniejsze uwięzienie w Rzymie było już znacznie cięższe i najprawdopodobniej zakończyło się jego męczeńską śmiercią. Nowy Testament nie opisuje jednak bezpośrednio całego tego późniejszego przebiegu wydarzeń, dlatego szczegóły pozostają rekonstrukcją historyczną.

Co ciekawe, Paweł prawdopodobnie nigdy nie był w Kolosach. W Kol 2:1 mówi o ludziach, którzy nie widzieli go osobiście. Najprawdopodobniej zbór powstał dzięki Epafrasowi, który zaniósł tam Ewangelię. Mimo to Paweł dowiedział się o problemach wspólnoty i napisał List, aby ochronić wierzących przed nauką podważającą wystarczalność Chrystusa.

Z czym walczył Paweł?

Nie znamy dokładnie systemu nauczycieli działających w Kolosach. Znamy tylko odpowiedź Pawła, trochę jakbyśmy słyszeli jedną stronę rozmowy telefonicznej. Z Listu możemy jednak zobaczyć kilka elementów: szczególną filozofię i wiedzę, przepisy związane z pokarmami i świętami, ascetyzm, wizje, kult aniołów oraz zainteresowanie duchowymi Zwierzchnościami i Władzami. Dlatego wielu badaczy mówi o nauce żydowsko-mistycznej albo o tendencjach gnostycyzujących, ale nie o rozwiniętym gnostycyzmie znanym z II wieku.

W późniejszej gnozie bardzo ważne było przekonanie, że świat duchowy jest wyższy od materialnego. W skrajnych systemach materia była wręcz uważana za złą. Między najwyższym Bogiem a materialnym światem umieszczano więc różne byty, emanacje czy duchowe moce, tworzące coś w rodzaju kolejnych szczebli pomiędzy Bogiem a człowiekiem. Człowiek miał także zdobywać coraz wyższy poziom poznania, a dostęp do pełni otrzymywał poprzez specjalną wiedzę, obrzędy lub doświadczenia.

Nie możemy powiedzieć z pewnością, że nauczyciele z Kolosów posiadali już dokładnie taki system. List pokazuje jednak problemy bardzo podobnego rodzaju, a odpowiedź Pawła pasuje do nich znakomicie. Chrystus nie jest jednym z duchowych pośredników. Nie trzeba wspinać się przez kolejne poziomy. Nie trzeba zdobywać tajnej wiedzy. Nie trzeba zabiegać o duchowe moce. Wszystko, czego człowiek potrzebuje do Boga, znajduje się w Chrystusie.

Rozdział 1 – Kim naprawdę jest Chrystus?

Pierwszy rozdział jest fundamentem całego Listu. Zanim Paweł zacznie ostrzegać przed błędami, pokazuje Kolosanom, kim jest Jezus Chrystus. To bardzo dobra metoda. Najlepszą ochroną przed fałszywym obrazem Chrystusa jest poznanie prawdziwego Chrystusa.

Chrystus nie należy do stworzonej hierarchii

Paweł pisze o Jezusie:

W Nim zostało wszystko stworzone: i to, co w niebiosach, i to, co na ziemi, byty widzialne i niewidzialne, czy Trony, czy Panowania, czy Zwierzchności, czy Władze. Wszystko przez Niego i dla Niego zostało stworzone (Kol 1:16).

Trony, Panowania, Zwierzchności i Władze odnoszą się najprawdopodobniej do świata duchowych istot i mocy. Nie możemy powiedzieć, że wszystkie są demonami. Paweł obejmuje swoim stwierdzeniem cały świat duchowy – dobry i zły. Wszystko istnieje dzięki Chrystusowi i podlega Jego władzy.

Jeżeli więc jacyś nauczyciele przedstawiali duchowe istoty jako kolejne szczeble prowadzące do Boga, odpowiedź Pawła jest prosta: one same są stworzeniem Chrystusa. Jezus nie stoi na jednym ze stopni drabiny prowadzącej do Boga. To On stworzył całą drabinę. Wszystko zostało stworzone przez Niego i dla Niego.

Chrystus naprawdę stał się człowiekiem

Późniejsze systemy gnostyckie miały ogromny problem z wcieleniem. Jeżeli materia jest czymś złym, doskonały Bóg nie może naprawdę przyjąć materialnego ciała. Jednym z rozwiązań stał się później doketyzm – pogląd, że Chrystus jedynie wydawał się posiadać prawdziwe ciało i naprawdę cierpieć.

Nie wiemy, czy nauczyciele w Kolosach głosili już rozwinięty doketyzm. Niektórzy badacze dostrzegają jednak w Liście tendencję polemiczną wobec osłabiania prawdziwego człowieczeństwa Chrystusa. Paweł mówi bowiem bardzo konkretnie o pojednaniu dokonanym w doczesnym Jego ciele przez śmierć (Kol 1:22), a w drugim rozdziale stwierdzi jeszcze mocniej, że cała Pełnia Bóstwa mieszka w Chrystusie cieleśnie (Kol 2:9).

To bardzo ważna prawda. Biblia nie naucza, że materia sama w sobie jest zła. Syn Boży naprawdę stał się człowiekiem. Miał prawdziwe ciało, naprawdę cierpiał, naprawdę umarł i naprawdę zmartwychwstał. Pełnia Bóstwa zamieszkała w prawdziwym człowieku, Jezusie Chrystusie.

Cała Pełnia jest w Chrystusie

Paweł pisze:

Zechciał bowiem Bóg, aby w Nim zamieszkała cała Pełnia (Kol 1:19).

Słowo plērōma oznacza pełnię. W późniejszych systemach gnostyckich stanie się ważnym określeniem świata boskiej pełni. Nie wiemy, czy przeciwnicy Pawła używali go już dokładnie w takim technicznym znaczeniu. Nie zmienia to jednak argumentu Apostoła.

Szukasz pełni? Jest w Chrystusie.

Nie trzeba przechodzić przez kolejnych duchowych pośredników. Nie trzeba wspinać się po szczeblach wtajemniczenia. Nie trzeba poznawać kolejnych tajemnic. Nie trzeba przechodzić od Jezusa do czegoś bardziej duchowego.

Pełnia jest w Nim.

Krzyż dokonał wszystkiego, czego trzeba do pojednania

To samo Paweł mówi o zbawieniu. Bóg pojednał nas ze sobą, wprowadziwszy pokój przez krew Jego krzyża (Kol 1:20). Kilka wersetów dalej dodaje, że ludzie wcześniej obcy i wrogo nastawieni wobec Boga zostali teraz pojednani przez śmierć Chrystusa, aby stanąć przed Bogiem jako święci, nieskalani i nienaganni (Kol 1:21-22).

Nie ma tutaj kolejnych poziomów pojednania. Człowiek nie otrzymuje na początku dziesięciu procent dostępu do Boga, a potem poprzez kolejne obrzędy i wtajemniczenia zdobywa następne. Chrystus pojednał grzesznika z Bogiem przez swoją śmierć.

Oczywiście chrześcijanin ma potem wzrastać. Paweł sam mówi o doprowadzaniu każdego człowieka do dojrzałości w Chrystusie (Kol 1:28). Ale jest ogromna różnica między wzrastaniem w Chrystusie a szukaniem czegoś ponad Chrystusem. Pierwsze jest chrześcijaństwem. Drugie jest zaprzeczeniem wystarczalności Chrystusa.

Tajemnica nie jest już tajna

Paweł używa również słowa tajemnica, ale robi to w niezwykle ciekawy sposób. Nie mówi: mam dla was sekret, którego zwykli chrześcijanie nie mogą poznać. Mówi, że tajemnica była kiedyś ukryta, ale teraz została objawiona świętym (Kol 1:26).

A co jest tą tajemnicą?

Chrystus pośród was – nadzieja chwały (Kol 1:27).

To zupełne odwrócenie religii wtajemniczenia. W niej człowiek musi przechodzić kolejne poziomy, aby poznać sekret. W Ewangelii Bóg sam objawił tajemnicę wszystkim swoim dzieciom. Tajemnicą jest Chrystus.

Rozdział 2 – Nie dodawajcie niczego do Chrystusa

W drugim rozdziale Paweł przechodzi już bezpośrednio do problemu. Najpierw pisze, że w Chrystusie znajdują się wszystkie skarby mądrości i wiedzy (Kol 2:3). Słowo wszystkie jest tutaj bardzo ważne. Jeżeli wszystkie skarby są w Chrystusie, nie istnieje jakiś wyższy poziom prawdy zarezerwowany dla duchowej elity.

Jak przyjęliście Chrystusa, tak dalej żyjcie

Paweł pisze:

Jak więc przyjęliście naukę o Chrystusie Jezusie jako Panu, tak w Nim postępujcie (Kol 2:6).

To jest właściwie program całego życia chrześcijańskiego. Nasze życie z Bogiem rozpoczęło się wtedy, gdy przez wiarę przyjęliśmy Chrystusa. Dalszy rozwój nie polega na opuszczaniu tego fundamentu, ale na coraz głębszym zakorzenianiu się w Nim.

Paweł używa dwóch prostych obrazów. Najpierw drzewa: zapuśćcie w Niego korzenie. Potem budynku: na Nim dalej się budujcie (Kol 2:7). Drzewo nie wyrasta ze swoich korzeni, aby znaleźć inne korzenie. Budynek nie odrzuca fundamentu po zbudowaniu pierwszego piętra. Wzrost oznacza rozwijanie tego, co od początku stoi na właściwym fundamencie.

Dlatego natychmiast pojawia się ostrzeżenie, aby nikt nie zagarnął wierzących w niewolę przez filozofię, ludzką tradycję i żywioły świata zamiast Chrystusa (Kol 2:8).

W Nim mieszka cała Pełnia Bóstwa

Paweł ponownie powtarza główny argument:

W Nim bowiem mieszka cała Pełnia: Bóstwo, na sposób ciała, bo zostaliście napełnieni w Nim (Kol 2:9-10).

To zdanie uderza jednocześnie w kilka błędów. Po pierwsze, Chrystus naprawdę posiada ciało. Pełnia Bóstwa mieszka w Nim cieleśnie. Po drugie, cała Pełnia znajduje się właśnie w Nim, a nie w szeregu duchowych bytów stojących pomiędzy Bogiem a człowiekiem. Po trzecie, wierzący zostali napełnieni w Chrystusie.

Nie potrzebujemy więc kolejnej inicjacji, aby dostać się do wyższej sfery. Łączność z Chrystusem daje nam dostęp do całej pełni, której Bóg chce nam udzielić.

Prawdziwe obrzezanie i prawdziwe zanurzenie

W następnych wersetach Paweł opisuje to, co wydarzyło się z człowiekiem w Chrystusie. Mówi o obrzezaniu dokonanym bez ręki ludzkiej, a następnie o pogrzebaniu i powstaniu razem z Chrystusem.

W tym ujęciu nie chodzi o przypisywanie zbawczej mocy obrzędowi wodnemu. Paweł opisuje duchową rzeczywistość zjednoczenia z Chrystusem. Greckie baptizō niesie podstawową ideę zanurzenia. Człowiek przez wiarę zostaje zanurzony w Chrystusa, złączony z Jego śmiercią i zmartwychwstaniem. Właśnie dlatego Paweł dodaje, że zostaliśmy razem z Nim wzbudzeni przez wiarę w moc Boga. Niektórzy ewangelikalni komentatorzy również rozumieją tutaj zasadniczo duchowe zjednoczenie z Chrystusem, którego obrzęd wodny może być później obrazem, a nie źródłem tej rzeczywistości.

Można więc zobaczyć jeden ciąg myśli. Człowiek przyjmuje Chrystusa przez wiarę. Otrzymuje prawdziwe, duchowe obrzezanie. Zostaje zanurzony w Chrystusa, uczestnicząc w Jego śmierci i nowym życiu. Nie są to kolejne stopnie wtajemniczenia. To różne obrazy tej samej rzeczywistości zbawienia otrzymanego w Chrystusie.

Wszystkie grzechy zostały przebaczone

Paweł idzie dalej:

Darował nam wszystkie występki (Kol 2:13).

Znów warto zwrócić uwagę na słowo wszystkie. Nie przebaczył pierwszej części grzechów, pozostawiając resztę do usunięcia przez przyszłe obrzędy czy duchowe osiągnięcia. W Chrystusie przebaczenie jest pełne.

Następny werset używa obrazu, który dla starożytnego czytelnika był bardzo czytelny. Paweł mówi o cheirographon, dokumencie zobowiązania. Słowo mogło być używane między innymi wobec pisemnego potwierdzenia długu. Obraz wygląda więc trochę tak, jakby przeciwko człowiekowi istniał podpisany dokument: jesteś winien i ten dług należy spłacić.

Co zrobił Bóg?

Usunął go z drogi, przygwoździwszy do krzyża (Kol 2:14).

Nie rozłożył długu na raty. Nie powiedział: Chrystus zapłaci połowę, a ty dopłacisz resztę dzięki własnej religijności. Dokument świadczący przeciwko nam został usunięty przez krzyż.

Co z duchowymi pośrednikami?

W Kol 1 Paweł wymienił Trony, Panowania, Zwierzchności i Władze jako część stworzonego świata duchowego. W Kol 2 wraca do Zwierzchności i Władz, ale tym razem przedstawia je jako pokonane moce.

Nie powinniśmy twierdzić, że wszystkie duchowe istoty wymienione w Kol 1 są demonami. Paweł obejmuje tam całe stworzenie duchowe. Natomiast w Kol 2:15 chodzi już o moce stojące przeciwko Chrystusowi. Chrystus rozbroił Zwierzchności i Władze, jawnie wystawił je na widowisko i powiódł je w triumfie.

Obraz pochodzi prawdopodobnie ze świata rzymskiego. Zwycięski wódz wracał do Rzymu w triumfalnym pochodzie. Za nim prowadzono pokonanych jeńców i niesiono łupy wojenne. Całe miasto widziało, kto zwyciężył, a kto został pokonany.

Paweł mówi: właśnie coś takiego Chrystus zrobił z wrogimi mocami duchowymi. Krzyż wyglądał jak Jego klęska, ale stał się miejscem ich klęski. Chrześcijanin nie musi więc wspinać się do Boga poprzez duchowych pośredników ani zabiegać o ich przychylność. Moce, których miałby się obawiać, zostały pokonane przez jego Pana.

Nie potrzebujesz kolejnych stopni wtajemniczenia

W dalszej części drugiego rozdziału widać, że proponowana Kolosanom religijność mogła posiadać różne poziomy czy wymagania. Pojawiają się zasady dotyczące jedzenia i picia, świąt, nowiu i szabatu. Dalej pojawia się ascetyzm, szczególna pokora, kult aniołów oraz wizje.

Możemy sobie wyobrazić, jak łatwo powstaje z tego duchowa drabina. Jeden człowiek przestrzega szczególnych przepisów i uważa, że jest bardziej duchowy. Drugi twierdzi, że miał wizję, więc znajduje się jeszcze wyżej. Ktoś inny zna jakąś tajemną naukę, której zwykli wierzący jeszcze nie otrzymali. W ten sposób powstają ludzie pierwszego, drugiego i trzeciego poziomu.

Paweł tę drabinę po prostu przewraca.

W Chrystusie nie ma pierwszej i drugiej klasy dostępu do Boga.

Cień nie może uzupełnić rzeczywistości

Paweł pisze o przepisach dotyczących pokarmów, napojów i szczególnych dni:

To są tylko cienie spraw przyszłych, a rzeczywistość należy do Chrystusa (Kol 2:17).

Grecki tekst zestawia tutaj cień i ciało, czyli cień i rzeczywistość, która ten cień rzuca. To bardzo prosty obraz. Jeżeli przed drzwiami widzę cień człowieka, wiem, że ktoś nadchodzi. Kiedy jednak ten człowiek już wszedł do pokoju, nie rozmawiam z jego cieniem.

Tak samo różne elementy wcześniejszego porządku mogły zapowiadać Chrystusa. Ale kiedy przyszedł Chrystus, cień nie może być przedstawiany jako uzupełnienie rzeczywistości.

Wizje nie dają wyższego poziomu chrześcijaństwa

W Kol 2:18 pojawia się fałszywa pokora, kult aniołów i zajmowanie się tym, co ktoś ujrzał. Najwyraźniej niezwykłe doświadczenia duchowe były przedstawiane jako dowód szczególnego poziomu duchowości.

Człowiek mógł łatwo pomyśleć: ja tylko uwierzyłem w Chrystusa, ale on miał wizję. Ja znam tylko Ewangelię, ale on zna tajemnice świata duchowego. Może więc jest bliżej Boga niż ja.

Paweł odpowiada, że człowiek może opowiadać o niezwykłych duchowych doświadczeniach, a jednocześnie nie trzymać się Głowy, czyli Chrystusa (Kol 2:19).

To bardzo ważny test duchowości. Nie pytaj najpierw, jak niezwykłe jest czyjeś doświadczenie. Zapytaj, czy prowadzi ono do mocniejszego trzymania się Chrystusa i Jego objawionego Słowa.

Religijność może karmić pychę

Na końcu rozdziału pojawiają się kolejne przepisy: Nie bierz ani nie kosztuj, ani nie dotykaj (Kol 2:21). Paweł nie mówi, że post, dyscyplina czy dobrowolne wyrzeczenie zawsze są złe. Problem zaczyna się wtedy, gdy człowiek robi z nich warunek wyższej duchowości.

Paweł przyznaje, że takie praktyki posiadają pozór mądrości (Kol 2:23). Z zewnątrz mogą robić ogromne wrażenie. Człowiek surowo traktuje własne ciało, przestrzega wielu zasad i wygląda na wyjątkowo oddanego Bogu. Jednak same zakazy nie mają mocy przemienić grzesznego serca. Co więcej, mogą łatwo prowadzić do samozadowolenia: zaczynam być dumny z tego, jak bardzo jestem pokorny.

To jeden z paradoksów religii. Nawet asceza może stać się pokarmem dla pychy.

To samo zagrożenie istnieje dzisiaj

List do Kolosan nie jest więc jedynie polemiką z dawno wymarłą herezją. Ten sam mechanizm pojawia się ciągle.

Kościół może posiadać dobre tradycje. Może ustalić praktyczne zasady. Chrześcijanin może pościć, modlić się o określonej porze, słuchać określonej muzyki albo z czegoś dobrowolnie zrezygnować. Wszystko to może być pomocne.

Ale w chwili, gdy zaczynamy mówić: sam Chrystus nie wystarczy, trzeba jeszcze tego, pojawia się problem.

• Jeżeli bez naszego obrzędu Chrystus nie wystarczy, coś jest nie tak.
• Jeżeli bez naszego doświadczenia Chrystus nie wystarczy, coś jest nie tak.
• Jeżeli bez naszego nauczyciela Chrystus nie wystarczy, coś jest nie tak.
• Jeżeli bez naszego systemu religijnych zasad Chrystus nie wystarczy, coś jest nie tak.

Ludzkie praktyki mogą pomagać nam iść za Chrystusem albo mogą nam w tym przeszkadzać. Nigdy jednak nie mogą uzupełnić Chrystusa.

Co dalej? Rozdziały 3 i 4

Mogłoby się wydawać, że skoro w Chrystusie mamy pełnię, to niczego już nie trzeba robić. Paweł natychmiast pokazuje, że jest odwrotnie. Rozdział trzeci rozpoczyna słowami: skoro razem z Chrystusem zostaliście wzbudzeni, szukajcie tego, co w górze (Kol 3:1).

Pełnia w Chrystusie nie oznacza więc bierności. Nie wzrastamy po to, aby zdobyć Chrystusa. Wzrastamy dlatego, że już należymy do Chrystusa. Dlatego Paweł mówi o odrzucaniu grzechu, przebaczeniu, miłości, pokoju Chrystusa i o tym, aby Słowo Chrystusa mieszkało w wierzących z całym swoim bogactwem. Następnie pokazuje, jak panowanie Chrystusa wpływa na małżeństwo, rodzinę, pracę, modlitwę i świadectwo wobec niewierzących.

To również ważna odpowiedź na religię tajemnego poznania. Chrześcijańska dojrzałość nie polega na poznawaniu sekretów dostępnych dla nielicznych. Polega na coraz wierniejszym życiu według Słowa Chrystusa, które zostało dane całemu Jego ludowi.

Chrystus wystarczy

Najważniejsze przesłanie Listu do Kolosan można więc powiedzieć bardzo prosto.

Chrystus wystarczy.

• W Nim zostało stworzone wszystko.
• W Nim znajduje się cała Pełnia.
• W Nim mieszkają wszystkie skarby mądrości i wiedzy.
• W Nim zostaliśmy pojednani z Bogiem.
• W Nim otrzymaliśmy przebaczenie wszystkich grzechów.
• W Nim zostaliśmy duchowo obrzezani i zanurzeni w Jego śmierć oraz nowe życie.
• On usunął zapis świadczący przeciwko nam.
• On pokonał wrogie moce duchowe.
• On jest rzeczywistością, której religijne cienie jedynie zapowiadały nadejście.

Dlatego Ewangelia nie jest pierwszym stopniem chrześcijańskiego wtajemniczenia. Nie rozpoczynamy od Jezusa, aby później przejść do czegoś bardziej zaawansowanego. Rozpoczynamy od Chrystusa, a potem przez całe życie coraz głębiej wrastamy w Chrystusa.

Paweł ujmuje to najlepiej:

Jak więc przyjęliście naukę o Chrystusie Jezusie jako Panu, tak w Nim postępujcie: zapuśćcie w Niego korzenie i na Nim dalej się budujcie (Kol 2:6-7).

Nie szukaj czegoś ponad Chrystusem. Poznawaj coraz głębiej Chrystusa. Bo Chrystus nie jest drogą do Pełni. Chrystus jest Pełnią.

autor: Marcin Garbulski.